Premierato. Hervorming van de kieswet

FJP Advocaten

In Italië wordt gewerkt aan een hervorming van de kieswet. Zeker niet de eerste in z’n soort en het is nog maar de vraag wat dit het Italiaanse volk gaat opleveren. Voor een beter begrip van het hoe en waarom, een korte schets van wat eraan voorafging.

Italië werd in 1946 een republiek. Vanaf dat jaar tot aan de verkiezingen van 1993 werd er gebruikgemaakt van een zuiver evenredig kiesstelsel. Dat wil zeggen: elke partij kreeg een aantal afgevaardigden en senatoren dat evenredig was aan het percentage stemmen dat landelijk werd behaald. Dat maakte het mogelijk dat één enkele partij (de Democrazia Cristiana (DC), vergelijkbaar met het CDA in Nederland) jarenlang de meerderheid had – eerst een absolute, later een relatieve – en dat leverde min of meer stabiele regeringen op. Na de Operatie Mani Pulite (Schone Handen) – een grootschalig gerechtelijk onderzoek naar politieke corruptie dat in 1992 begon – verdwenen de traditionele partijen vrijwel volledig. Het stemmenpercentage van de DC daalde en om een regering te vormen waren steeds bredere coalities nodig. Dat leidde weer tot voortdurende regeringswisselingen. Om de keten van onstabiele coalities een halt toe te roepen koos de Italiaanse regering in 1993 voor de weg van een gemengd stelsel (een evenredig kiesstelsel én een districtenstelsel). Toen dat niet genoeg stabiliteit opleverde, voerde men in 2005 een premio di maggioranza (meerderheidsbonus) in voor de partij of coalitie met de meeste stemmen: deze kreeg extra zetels toebedeeld. Verschillende regeringen hebben zelfs tevergeefs geprobeerd het kiesstelsel echt ingrijpend te wijzigen door de premier rechtstreeks door het volk te laten kiezen, zoals de regering-Berlusconi in 2006 en de regering-Renzi in 2016. Tot op de dag van vandaag wordt de premier aangewezen door de president na consultaties met de partijen die een coalitie vormen – waarbij meestal wordt gekozen voor de leider van de grootste partij.

De Italiaanse pers bedacht door de jaren heen uiteenlopende namen voor de pogingen om de kieswet te hervormen, zoals het ‘Mattarellum’ of het ‘Rosatellum’ (afgeleid van de wets-opstellers Sergio Mattarella en Ettore Rosato), of het ‘Porcellum’ (de bedenker van deze wet, Roberto Calderoli, noemde zijn eigen wet een porcata, oftewel een gedrocht). Maar ondanks al de hierboven genoemde pogingen is het probleem van onstabiele coalities nog altijd niet opgelost. Dus doet de huidige regering van Giorgia Meloni opnieuw een poging om de grondwet en de kieswet te hervormen. Het zogeheten Premierato-voorstel zorgt voor groot ongenoegen bij de oppositie. Het wetsvoorstel voorziet in een stelsel waarbij elke coalitie vooraf op het stembiljet aangeeft wie de beoogde premier wordt bij winst. Indien de winnende coalitie een kiesdrempel behaalt van minstens 42 procent van de stemmen, ontvangt zij automatisch een meerderheidsbonus in beide kamers van het parlement. De grootste vernieuwing zou zijn dat kiezers direct invloed krijgen op wie de regering gaat leiden. Zal dit de rechtstreekse verkiezing van de premier opleveren waar rechts al decennia van droomt? We zijn benieuwd. Op naar de volgende hervorming •

Nadere informatie
FJP Advocaten, met vestigingen in Amsterdam en Milaan, verleent juridische bijstand aan Nederlandse en buitenlandse cliënten bij het zakendoen in en met Italië. Ook staat het kantoor cliënten bij op vele andere rechtsgebieden, zoals bij de aan- en verkoop van onroerende zaken, internationaal (privaat)recht, handelsrecht, contractenrecht, successierecht en familierecht. FJP Advocaten is telefonisch bereikbaar 020 671 33 32 of schriftelijk info@fjplaw.nl.
www.fjplaw.nl

Archief